Η πρώην κοινότητα Μικρόπολης, και νύν Δημοτικό Διαμέρισμα Μικρόπολης του Δήμου Προσοτσάνης βρίσκεται στα δυτικά του Ν. Δράμας σε υψόμετρο 330 μ. στους πρόποδες του Μενοικίου όρους.
Η Μικρόπολη, γνωστή κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο ως Tasi Basti, επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ως Κιρλίκοβα, και αργότερα ως Καρλίκοβα, υπήρξε το κεφαλοχώρι της ευρύτερης περιοχής. Η γεωγραφική της θέση της προσέδωσε ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελούσε κομβικό σημείο οδικής σύνδεσης μεταξύ της περιφέρειας Δράμας και των Σερρών, λειτουργώντας ως πέρασμα και σημείο αναφοράς για το εμπόριο και τη διοίκηση.
Διοικητικά, η Μικρόπολη ανήκε στον Νομό Σερρών έως και τις 30 Ιουνίου 1925, οπότε και εντάχθηκε στη διοικητική περιφέρεια του Νομού Δράμας στην οποία υπάγεται μέχι και σήμερα.
Ήταν φημισμένη για το
Μετάξι τα φρούτα και τα αμπέλια
της, και αργότερα για τα πολλή καλής ποιότητας καπνά της.
Προπολεμικά υπήρξε θέρετρο για παραθέριση,
επίσης διέθετε και σανατόριο λόγω του υγιεινού της κλίματος
της.
Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα, όπως προκύπτει από τα ευρήματα που
χρονολογούνται στους ιστορικούς χρόνους καθώς και στην
Ρωμαϊκή εποχή.
Η Μικρόπολη συμμετείχε ενεργά στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912–1913), με πολλούς Μικροπολίτες να λαμβάνουν μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις. Για την ανδρεία και την προσφορά τους, αρκετοί τιμήθηκαν με Χρυσό Σταυρό, ως αναγνώριση της συμβολής τους στους εθνικούς αγώνες.
Κατά τα χρόνια που ακολούθησαν, η Μικρόπολη ανέδειξε πολλούς αγωνιστές, οι οποίοι πρωταγωνίστησαν στην αντίσταση κατά της βουλγαρικής κατοχής και των κομιτατζήδων, υπερασπιζόμενοι τον ελληνισμό και την Ορθοδοξία της περιοχής.
Η αγωνιστική αυτή παράδοση συνεχίστηκε και κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν γενναίοι κάτοικοι της Μικρόπολης στάθηκαν στην πρώτη γραμμή της μάχης κατά τη γερμανική εισβολή του 1941, πολεμώντας ηρωικά στα Οχυρά της Γραμμής Μεταξά. Στη συνέχεια, συνέχισαν τον αγώνα μέσα από την Εθνική Αντίσταση κατά των δυνάμεων του Άξονα, προσφέροντας τη ζωή και το αίμα τους στον ιερό αγώνα για την ελευθερία της πατρίδας.
Η Μικρόπολη ξεχωρίζει και σήμερα για το ευχάριστο κλίμα της και την εξαιρετική θέα που προσφέρει, από τις κορυφές του Φαλακρού έως την πεδιάδα της Δράμας και ακόμη πιο πέρα, μέχρι τις κορυφές της Καβάλας.
Είναι γνωστή για τα εξαιρετικής ποιότητας προϊόντα της, όπως το ελαιόλαδο, το μέλι, τα κάστανα, τα αγνά βιολογικά παραδοσιακά γαλακτοκομικά προϊόντα της, αλλά και το ντόπιο κρέας, καθώς και για το ξακουστό τσάι από το Μενοίκιο, που αποτελεί χαρακτηριστικό προϊόν της περιοχής.
H Μικρόπολη των 500 περίπου μονίμων κατοίκων σήμερα, χωρίζεται δε σε δύο συνοικίες την πάνω και την κάτω. Kατοικείται διαχρονικά από Ντόπιους, Θράκες, Πόντιους, Ορτακινούς, Βλάχους, Σαρακατσάνους και Μικρασιάτες.
Κατά τις τελευταίες δεκαετίες εγκαταστάθηκαν στον χωριό και οικογένειες οικονομικών μεταναστών, οι οποίες ενσωματώθηκαν σταδιακά και ομαλά στον κοινωνικό ιστό, συμμετέχοντας ενεργά στην οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου και υιοθετώντας τα ήθη και τα έθιμα της τοπικής κοινωνίας.
Ξεκινώντας από την κεντρική πλατεία και ανηφορίζοντας τα γραφικά σοκάκια, ο επισκέπτης ανακαλύπτει το Λαογραφικό Μουσείο, έναν χώρο που διατηρεί ζωντανή την ιστορία και την παράδοση του χωριού. Τα πλούσια εκθέματα προσφέρουν ένα μοναδικό ταξίδι στον χρόνο και στην αυθεντική τοπική κληρονομιά.
Στην πάνω συνοικία, θα δούμε στα στενά και ανηφορικά δρομάκια διώροφα αγροτόσπιτα του 18/19ου αιώνα, δείγματα της Μακεδονικής αρχιτεκτονικής, που διαθέτουν στο ισόγειο αποθήκες και στάβλο, στον όροφο χαγιάτι. Ξεχωρίζει προς τον δρόμο η κλειστή προεξοχή με παράθυρα.
Tήν Εκκλησία του Αγίου Γεωργίου (1841),
με την μικρή ξυλόστεγη βασιλική που υπέστη παλαιότερα αλλοιώσεις εξαιτίας επισκευών, με το
σωζόμενο αρχικό τέμπλο, την ξυλόγλυπτη Αγία Τράπεζα και το ωραίο
καμπαναριό (1893), στην βόρεια πλευρά του υπάρχει ανάγλυφη εντοιχισμένη πλάκα με τρεις
νεαρές μορφές της Ρωμαικής εποχής.
Tήν Εκκλησία του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου που άρχισε να
χτίζετε το 1910 με την υποστήριξη του Εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Δράμας- Σμύρνης κ. Χρυσοστόμου
και την αμέριστη στηριξη του τότε προκρίτου Βουγιουκλή Ιωάννη (Στογιάννη).
Κατηφορίζωντας προς την κάτω συνοικία, με τους κυρίως προσφυγικής καταγωγής κατοίκους, βρίσκουμε τον ναό της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού με τις πάρα πολλή όμορφες τοιχογραφίες της.
Στην κάτω συνοικία σώζονται ακόμη πολλά καπνόσπιτα των παλαιών τούρκων καπνοπαραγωγών πχ. το σπίτι του Ντεμίρ Αγά.
Πρόκειται για διώροφα σπίτια, με στάβλο και αποθήκη στο ισόγειο και την κατοικία στον όροφο, με κύριο στοιχείο το χαγιάτι όπου γινόταν και η επεξεργασία του καπνού.
H Μικρόπολη είναι γνωστή για τις 25 περίπου εκκλησίες και ξωκλήσια, που διαθέτει μέσα και γύρω από το χωριό, σε εξαιρετικές θέσεις παρατήρησης.
Από τα εξωκλήσια της Μικρόπολης ιδιαίτερο θρησκευτικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο Άγιος Γεώργιος, οι Άγιοι Ανάργυροι, οι Άγιοι Αρχάγγελοι, ο Άγιος Παντελεήμων, και η Παναγία η Καστανιώτισσα.
Τα εξωκλήσια αυτά προσελκύουν πλήθος πιστών με αφορμή τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου, την πανήγυρη των Αγίων Αναργύρων (Κοσμά και Δαμιανού) στις 30 Ιουνίου και 1 Ιουλίου, καθώς και τη Μεγάλη Παρασκευή, οπότε στον Άγιο Παντελεήμονα τελείται η Αποκαθήλωση του «Εσταυρωμένου Κυρίου Ημών Ιησού Χριστού» σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο (Γολγοθά).
Στη Μικρόπολη λειτουργούν σήμερα Νηπιαγωγείο και Δημοτικό Σχολείο, ενώ κάθε Πέμπτη εξυπηρετεί τους κατοίκους Αγροτικό Ιατρείο αλλα και Φαρμακείο.
Στην τοποθεσία «Πλατάνια» βρίσκεται Κέντρο Ενημέρωσης, κατάλληλα εξοπλισμένο με πλήρες πληροφοριακό υλικό για την περιβαλλοντική περιοχή του όρους Μενοικίου και της ευρύτερης περιοχής της Μικρόπολης.
Η Μικρόπολη παρουσιάζει σημαντικές φυσικές ομορφιές, με κυριότερη το Δάσος της Καστανιάς, το οποίο βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 650 μέτρων και σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από το χωριό. Το δάσος φιλοξενεί υπεραιωνόβιες καστανιές, ορισμένες από τις οποίες υπολογίζεται ότι έχουν ηλικία έως και 800 ετών. Η ιδιαιτερότητα και η φυσική ομορφιά του προσελκύουν πλήθος επισκεπτών, κυρίως κατά τους θερινούς μήνες. Στην περιοχή λειτουργεί ορειβατικό καταφύγιο, διαθέσιμο για την ξεκούραση των επισκεπτών.
Η έντονη θρησκευτική παράδοση των κατοίκων εκδηλώθηκε και στον χώρο αυτό, όπου το 1997 ανεγέρθηκε το εξωκλήσι «Παναγία η Καστανιώτισσα». Το εξωκλήσι συγκεντρώνει πλήθος πιστών κατά τον εορτασμό του Δεκαπενταύγουστου, καθώς και κατά το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου, στο πλαίσιο της Γιορτής του Κάστανου.
Αφήνοντας το Δάσος της Καστανιάς και ύστερα από πορεία περίπου μιάμισης ώρας, ο επισκέπτης φτάνει σε υψόμετρο 1.200 μέτρων, στα εκτεταμένα λιβάδια του οροπεδίου της Καλλίπολης, όπου συναντά αγέλες άγριων αλόγων. Υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης τόσο στο οροπέδιο όσο και στο Δάσος της Καστανιάς με αυτοκίνητο.
Στα δάση και τα οροπέδια του Μενοικίου έχουν καταγραφεί πολλά σπάνια είδη φυτών, καθώς και μεγάλος αριθμός άγριων ζώων και πτηνών.
Στη βορειοδυτική πλευρά του Μενοικίου βρίσκεται η τοποθεσία Τρίγκα, σε υψόμετρο 1.850 έως 1.965 μέτρων, η οποία διαθέτει εκτεταμένους βοσκότοπους. Στην περιοχή έχουν υλοποιηθεί έργα υποδομής, όπως ομβροδεξαμενές, δεξαμενές με ποτίστρες, στέγαστρα και σταύλοι, τα οποία εξυπηρετούν τις ανάγκες των κτηνοτρόφων κατοίκων της Μικρόπολης.